Ortofotomapy to precyzyjne, georeferencyjne zdjęcia lotnicze lub satelitarne, które stały się nieodłącznym elementem pracy w GIS, planowaniu przestrzennym, analizach środowiskowych oraz projektach P2P związanych z mapowaniem społecznościowym.
Dzięki uwolnieniu danych przez GUGiK w ramach Tarczy Antykryzysowej 4.0, ortofotomapy z Geoportalu są dostępne bezpłatnie i bez ograniczeń licencyjnych do dowolnego wykorzystania – komercyjnego i niekomercyjnego.
W tym przewodniku znajdziesz kompletną instrukcję krok po kroku – od przeglądania warstw i prostego eksportu, po zaawansowane metody (QGIS, WFS/WCS), kwestie licencyjne oraz praktyczne wskazówki dla użytkowników technologii i P2P. Wszystko oparte na oficjalnych źródłach i praktycznych przykładach.
Dlaczego warto pobrać ortofotomapę z Geoportalu?
Geoportal.gov.pl (serwis mapy.geoportal.gov.pl) to centralne repozytorium danych przestrzennych Polski, zarządzane przez GUGiK. Zawiera ortofotomapy od 1957 do 2021 roku, w rozdzielczościach od 0,05 m/piksel do 1 m/piksel, w formacie GeoTIFF z pełną georeferencją. Dane te są idealne do:
- analiz zmian krajobrazu w projektach P2P (np. monitoringu środowiska),
- tworzenia własnych map w narzędziach otwartoźródłowych,
- integracji z oprogramowaniem GIS jak QGIS, ArcGIS czy skryptami w R/Python.
Bezpłatny dostęp obejmuje nie tylko ortofotomapy, ale także punkty osnowy geodezyjnej i modele terenu (NMT). Brak opłat, rejestracji i limitów – wystarczy przeglądarka lub klient GIS.
Krok 1 – przygotowanie i wejście do Geoportalu
- Otwórz przeglądarkę i przejdź na www.mapy.geoportal.gov.pl (główny interfejs mapowy Geoportalu Krajowego).
- Poczekaj na pełne załadowanie mapy. Interfejs jest intuicyjny: po lewej stronie znajdziesz panel warstw, na górze pasek narzędzi, a po prawej – wyszukiwarkę adresów.
- Włącz warstwę „Dane do pobrania” i rozwiń podgrupę „Ortofotomapa/ORTO”. Dostępne są m.in. skorowidze wg aktualności (np. ORTO 2021, 2020) oraz skorowidze wg rozdzielczości (np. 10 cm/piksel, 25 cm/piksel).
Po włączeniu warstw na mapie pojawią się prostokątne kafelki (arkusze ortofotomap) w wybranym rejonie. Przybliż mapę (kółkiem myszy lub suwakiem) do interesującego obszaru – kafelki stają się widoczne powyżej pewnego poziomu zoomu.
Krok 2 – podstawowa metoda pobierania: kliknięcie w arkusz (WMS)
To najprostszy sposób, idealny dla pojedynczych arkuszy lub małych obszarów.
- Wybierz podwarstwę – w panelu lewym kliknij „WMS: według rozdzielczości/aktualności” (np. ORTO 2021, rozdzielczość 10 cm).
- Zlokalizuj obszar – użyj wyszukiwarki (np. wpisz „Warszawa Śródmieście”) lub nawiguj myszką. Widoczne prostokąty to arkusze do pobrania.
- Kliknij w arkusz – pojawi się okno z metadanymi i przyciskiem „Pobierz plik danych dla tej sekcji” (lub „Link do pobrania”).
- Pobierz plik – kliknij link; plik GeoTIFF (od kilkudziesięciu MB do kilku GB) zapisze się automatycznie.
Wskazówka P2P: w projektach grupowych udostępniaj linki do arkuszy przez torrent lub IPFS – dane są stabilne i niezmienne.
Adresy usług WMS do wklejenia w QGIS: https://mapy.geoportal.gov.pl/wss/service/PZGIK/ORTO/WMS/SkorowidzeWgAktualnosci oraz https://mapy.geoportal.gov.pl/wss/service/PZGIK/ORTO/WMS/SkorowidzeWgRozdzielczosci.
Krok 3 – zaawansowane pobieranie dużych obszarów: WFS i QGIS
Dla większych terenów ręczne klikanie jest nieefektywne. Użyj usługi WFS (Web Feature Service), aby pobrać skorowidze i przeprowadzić masowy eksport.
- Uruchom QGIS (darmowy, otwartoźródłowy – pobierz z qgis.org).
- Podłącz WFS – w QGIS: Warstwa > Dodaj warstwę WFS > Nowy > wklej URL: https://mapy.geoportal.gov.pl/wss/service/PZGIK/ORTO/WFS/Skorowidze. Następnie wybierz warstwy wg lat (1957–2021).
- Pobierz arkusze – wykonaj poniższe kroki:
- wyświetl skorowidz na mapie,
- użyj narzędzia „Identyfikuj obiekty” (ikona „i”) i kliknij arkusz,
- w metadanych znajdź „Link do pobrania” – otwórz w przeglądarce lub użyj wtyczki.
Wtyczki usprawniające – przydatne będą: Pobieracz danych GUGiK (wtyczka QGIS od EnviroSolutions – automatycznie pobiera ortofotomapy po zaznaczeniu obszaru) oraz rgugik (pakiet R do automatyzacji pobierania).
Przykład dla P2P: w R załaduj bibliotekę rgugik, wyszukaj arkusze po współrzędnych i pobierz je wsadowo – idealne do rozproszonego przetwarzania danych.
Krok 4 – eksport niestandardowych wycinków: WCS i narzędzie „Pobierz dane z usługi WCS”
Potrzebujesz wycinka o nieregularnym kształcie bez sklejania wielu arkuszy? Użyj WCS (Web Coverage Service).
- W Geoportalu – w lewym pasku narzędzi kliknij ikonę „Pobierz dane z usługi WCS” (chmura ze strzałką w dół).
- Wybierz dane – w panelu zaznacz ortofotomapę (np. ORTO 2021 i rozdzielczość).
- Narysuj zasięg – maks. 10 km²; narysuj prostokąt, wielobok lub wskaż istniejący obiekt (np. działkę). System przygotuje plik.
- Pobierz – kliknij „Pobierz”; otrzymasz GeoTIFF gotowy do użycia, bez potrzeby mozaikowania wielu arkuszy.
W QGIS – dodaj WCS jako źródło (Warstwa > Dodaj warstwę WCS), a następnie eksportuj dowolny wycinek.
Warstwy ortofotomap – co wybrać?
Poniżej znajdziesz proste porównanie najważniejszych wariantów warstw, które ułatwi dobór danych do zadania:
| Kryterium | Opis | Rozdzielczość | Lata dostępności | Zastosowanie |
|---|---|---|---|---|
| Wg aktualności | Najnowsze zdjęcia wg roku | 5–50 cm/piksel | 1957–2021 | Analizy zmian terenowych |
| Wg rozdzielczości | Sortowane po jakości | 5 cm–1 m/piksel | Różne | Precyzyjne mapy (wysoka rozdz.), przeglądowe (niska) |
| Archiwalne | Historyczne | Zmienna | 1957+ | Projekty historyczne/P2P |
Im wyższa rozdzielczość, tym większe pliki – dobierz poziom szczegółowości do celu analizy i zasobów sprzętowych.
Licencje i prawne aspekty wykorzystania
Ortofotomapy z Geoportalu są otwarte i bezpłatne – możesz je wykorzystywać w projektach osobistych i komercyjnych, redystrybuować oraz modyfikować. Brak DRM – pliki to czyste GeoTIFF-y. W praktyce zaleca się podanie źródła (np. „Źródło: Geoportal.gov.pl, GUGiK”) i roku/zakresu danych, aby zachować transparentność pochodzenia.
Ograniczenia: zasady otwartości nie zawsze obejmują dane powiatowe (np. EGiB) – w razie potrzeby pobieraj je z lokalnych geoportalów starostw.
Dodatkowe wskazówki i narzędzia
Skorzystaj z poniższych podpowiedzi, aby przyspieszyć pracę i zoptymalizować pliki:
- problemy? – sprawdź YouTube: poradniki, np. „Pobieranie danych z Geoportalu” czy „Pobieranie ortofotomapy”;
- optymalizacja plików – po pobraniu użyj GDAL do kompresji bezstratnej:
gdal_translate -co COMPRESS=LZW input.tif output.tif; - dla deweloperów/P2P – automatyzuj pobieranie przez API WMS/WFS w Pythonie (owslib) lub R (rgugik);
- alternatywy – sprawdź lokalne geoportale (np. geoportal.um.gorzow.pl) dla bardziej szczegółowych danych.